Kakaretšo
Re a go amogela ka go Dikgatatelano tša Temokrasi tša Khomišene yeo e Ikemetšego ya Dikgetho. Dikgatatelano tše ke dikarata tše nne tšeo di lego bonolo go di swara le go di bala. Dikarata tše di leka go go bontšha gore dikgetho di gi thuša go dira sengwe – se bohlokwa kudu. Dikgetho ke tselatshepetšo. Ge batho ba tšea karolo ka go tselatshepetšo ye, ba a bolela, le gona go bontšha seo ba se hlokago goba seo ba se nyakago.
Ge o kgetha, o bontšha seo o se hlokago goba o se nyakago. O bontšha boikgethelo bja gago.
Dikgetho di thoma ka motho o tee – ka mantšu a mangwe, ka wena.
Go bohlokwa gore o kwešiše gore go bouta ke tiragalo ye maatla kudu. Go bohlokwa go wena go kwešiša gabotse seo o se dirago ge o bontšha kgetho ya gago. Re tla rata gore o nagane ka tshedimošo yeo o e hwetšago ka gare ga dikarata, gore ge o badile dikarata tšeo ka moka, o tla kwešiša ka moo o lego bohlokwa ka gona ka gare ga temokrasi ya go swana le Afrika Borwa.
Ka gare ga dikarata, re go kgopela gore o thome ka go itebelela ge le le babedi, lelapa, mokgatlo goba setšhaba. Go tloga moo o tla lebelela Afrika Borwa, mme re go thuša gore o bone ge e ba o kwešiša gore wena o tsena kae mo sehlangweng sa go swana le wate, mmasepala, profense le naga ya gago, Afrika Borwa. Ge o feditše go dira seo, o tla be o itokišetša go ka kgona go nagana gore o ka tsena kae mo kontinenteng ya Afrika, lefase ka bophara.
Re kgolwa gore se se tla go thuša go lebelela dikgetho ka mono Afrika Borwa ka mokgwa wo o fapanego. Re kgolwa gore ka nako ye o feditšego go fetleka dikarata ka moka, o tla be o na le kgahlego ya go nagana gape ka ga boikgethelo bja gago bja gore a naa o tla tšea karolo goba aowa.
Dikarata tše nne di akaretša dihlogo tše di latelago:
Temokrasi, ditokelo tša botho le go bouta
Boemedi, go dira diphetho le go bouta
Dikgetho tša mmušo wa selegae
Re kgolwa gore o tla ipshina ka go bala ka ga dihlogo tše. Re lekile go go fa tshedimošo yeo e lego bohlokwa kudu ka ga dihlogo tše, fela ga se ra leka go akaretša dilo ka moka. Re kgethile gape tsela ye itšeng ya go nagana ka dihlogo tše. Tsela yeo ga se yona e le noši. Fela re kgolwa gore ke tsela yeo e thušago go ka lebelela mafelo a tsebo yeo e dirago phapano ye kgolo mo bophelong bja gago.
Tšweletšo ya Temokrasi ya Dikgetho & Yuniti ya Thuto
Karata ya Z ya 1: Temokrasi le ditokelo tša botho
Selo seo o ka naganago ka sona!
Ka moka ga rena re rata go ba le seabe ge re dira diphetho ka ga tšeo di re amago. Re reta goba karolo ya tselatshepetšo. Batho ga ba rate go ikhwetša ba ekwa o ka re motho yo mongwe o laola maphelo a bona. Ga re rate ge batho ba bangwe ba re tšeela diphetho ka ga diphetho tšeo di re amago, mme re sa tsebe selo ka seo. Bontši bja rena re rata go angwa ka go tselatshepetšo. Go na le bato ba bangwe bao ba rego bona ga ba rate go amega, fela nakong ye nngwe mo maphelong a bona, go tla hlaga sengwenyana ka dihlogong tša bona seo se rego, "Naa ke be ke le kae ge sephetho seo se tšewa?"
Ka gare ga temokrasi, diphetho di tšewa ke BOHLE bao ba amegago, e ka ba thwii goba ka tsela ye nngwe. Hlokomela gore re gatelela "BOHLE". Re dira seo go gatelela bohlokwa bja motho yo mongwe le yo mongwe!
Ke ka lebaka la eng motho yo mongwe le yo mongwe a le bohlokwa?
Karabo e bofefo, ga e nyake go naganwa. Ke ka lebaka la gore o a phela! O motho! O gona! O na le tokelo ya go phela.
Tokelo ke eng? Tokelo ke selo seo o ka se šalago morago. Tokelo ke maswanedi. Ditokelo tša botho ke ditokelo tšeo o ka di šalago morago, ke maswanedi a gago ka gobane o motho. Seo se nyakegago fela ke gore o a phela! Ga o hloke gore o rutege goba o hume. Ga se wa swanela gore o dule mo lefelong leo le itšeng la lefase. Ga se wa swanela gore o be le mmala wo o itšeng wa letlalo.
O na le ditokelo tša botho ka gobane o motho – mme ga go kgathatšege gore "motho" o hlalošwa bjang. Ditšhaba tša lefaseng tšeo di lego ka go mokgatlo wa Kopano ya Ditšhaba di kwane ka ditokelo tša motheo tša batho mengwageng ye mentši yeo e fetilego, ka 1958.
Naa o nagana gore go na le moreo? Ee, go bolela nnete, o gona: Tokelo ye nngwe le ye nngwe yeo o e nyakago, yeo o nago le maswanedi a yona, e sepela le mošomo le/goba maikarabelo! Ge o hwetša sengwe, o swanetše le wena o fane ka sengwe.
Go fihla ga bjale o kwešiša eng ka ga temokrasi?
Temokrasi ke tselatshepetšo yeo re e šomišago go dirasephetho seo se tšerwego ke BOHLE bao ba angwago ke sephetho seo, e ka ba thwii goba ka tsela ye nngwe. Tselatshepetšo e lebelelega ka mokgwa wo:
E na le bonnyane magato ao a latelago:
Ge o angwa ke sephetho seo se tlilego go dirwa, o tseba seo o se hlokago, o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago.
na le mošomo goba maikarabelo go bolela goba go sedimoša ka seo o se hlokago, o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago go batho ba bangwe bao le bona ba angwago ke sephetho seo se tlilego go dirwa.
Batho ka moka bao ba angwago ke sephetho ba swanetše go lebelela le go hlahloba tšeo ba di hlokago, ba di nyakago, ba di kganyogago le tšeo ba di dumago tšeo ba di boletšego. Mme bjale, ga mmogo le ka nyaka ditsela le dikgonagalo KA MOKA
Bjale le ka hwetša sephetho ka seo se swanetšego go dirwa. Ka mantšu a mangwe, o tšea sephetho ka ga tsela ya tiragatšo.
Ka moka ga lena, bjale, le kwana ka tsela ya tiragatšo. Le ikhweletša tsela ya tiragatšo.
Mafelelong le a e diragatša. Le dira seo le kwanego go se dira.
Boela legatong la pele:
Ka mehla, o swanetše go boela legatong la pele ka gore dihlokwa, dinyakwa, dikganyogo le ditumo di a fetoga. Batho ba a gola mme ba a tšweletšwa. Ka fao, go swanetše go dula go na le sekgoba sa diphetogo le kgolo! Nako le nako, boela legatong la pele ka gobane o swanetše go tšea sephetho ge e le gore dihlokwa, dinyakwa, dikganyogo le ditumo di fetogile ka moo e lego gore o kwa phapano ka ga tsela ya tiragatšo yeo e dirišago.
Ge e le gore dihlokwa, dinyakwa, dikganyogo le ditumo di fetogile go fihla fao, gona o swanetše go latela magato ka moka gape.
Bjalo ka ge o bona, temokrasi ya nnete ke mošomo wo boima. Ga ntši re lekega go tšea tsela ya go kgaoletša, mme re ka re, " E no botša mang le mang gore ba dire eng!" Fela gopola ka yona. Go bohlokwa go dira mošomo woo o mogolo ge e le gore mafelelong o ka ikwa gore dihlokwa, dinyakwa, dikganyogo le ditumo e be e le kalenaneo latselatshepetšo! Naa o ka dumelelana le seo?
Ke ka lebaka la eng go le bohlokwa go tseba seo o se hlokago, o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago?
Ee, o na le ditokelo – le mošomo – wa go itlhokomela. Ga go motho yo a tsebago tše o di hlokago, o di nyakago, o di kganyogago le tšeo o di dumago go feta ka moo o tsebago ka gona! Ke nnete o na le tokelo ya go ba gona mo lefaseng mme o na le tokelo ya go ba motho yo a tsebalegago! Fela o swanetše go akanya gore ke go reng go "tsebalega" go ya ka wena! Naa seo ga se kakanyo yeo e tsošago kgahlego!
Ditokelo tša bana
Pele re e ya pele, re rata go bea ntlha ye bohlokwa ka ga batho bao ba ikgethang bao ba bitšwago bana. Dinageng tše di ntši, motho yo mongwe le yo mongwe yo a lego ka tlase ga mengwaga ye 18 o tsewa bjalo ka ngwana. Kopanokwano ya Ditokelo tša Bana e šireletša ditokelo tša bana. Kopanokwano ye e hlaloša dintlha tšeo di latelago:
Batho ba bagolo ba na le maikarabelo a go tšea diphetho legatong la bana ba bona.
Batho ba bagolo ba swanetše go tšea diphetho tšeo "di lego kgahlegong ye bohlokwa ya bana".
Batho ba bagolo ba swanetše go eta pele le go hlahla bana ba bona, go ya ka mo ngwana yo mongwe le yo mongwe a kgonago ka gona.
Seo se ra go reng? Se ra gore ge bana ba godile go dira dikakanyo ka ga tšeo di ba amago, batswadi ba swanetše go ba dumelela go ntšha dikakanyo tša bona. Batho ba bagolo ba swanetše go ela hloko dikakanyo tša bana ge ba tšea diphetho legatong la bana. Ge bana ba gola mme ba gola ditlhaologanyong, batho ba bagolo ba swanetše go bona dikakanyo tša bona ka kelo hloko ye kgolo.
Ka a mangwe mantšu, batho ba bagolo ga ba a swanela go gapeletša bana go dira seo bona ba ratago gore bana ba se dire go sa kgathatšege seo ba se hlokago, ba se nyakago, seo ba se kganyogago le seo ba se dumago. Ka tshwanelo, batswadi ba swanetše go ruta bana gore ba ka tšea diphetho bjang tšeo di tlago ba dira batho bao ba tsebalegago, diphetho tšeo di tla bago le seabe ka go batho bao ba tsebalegago. Bana ga se "thoto" ya batho ba bagolo. Ba na le mošomo wa go ba ruta MOKGWA wa go nagana, e sego SEO ba swanetšego go se nagana. Mošomo wa bona ke go godiša bana ka mokgwa wo ba tla bago batho bao ba kgonago go ikemela, bao ba amogelago gore batho ba bangwe ba na le ditokelo tša go swana le tša bona, ka ge le bona ba phela.
Temokrasi le ditokelo tša botho di sepela mmogo
Ge e le gore lefase ke la batho ka moka mme batho ka moka ba na le maswanedi a go ba le lethabo le go kgotsofala, re bontšha bjang seo re se hlokago, re se nyakago, seo re se kganyogago le seo re se dumago ka mokgwa wo o nepagetšego mme o sa nyamiše ba bangwe?
Ge sephetho se ama fela batho ba mmalwa, gona batho bao ba tla ikihweletša sephetho ka bobona. Ba tla dira sephetho thwii. Ge sephetho se ama palo ye kgolo ya batho goba dihlopha tše di ntši tša batho, go ka pejana e bile go bonolo go hwetša baemedi gore ba tšee sephetho. Moemedi ke motho yo a tšeago sephetho goba go tšea magato legatong la gago. Ge o na le moemedi, o tšea karolo ka go sephetho seo se dirwago ka tsela yeo e sego thwii.
Re kgetha bjang baemedi? Pele, re swanetše go botsiša, "ke motho yo mo bjang goba sehlopha seo ke mo ratago goba ke mo tshepago go ka emela seo ke se nyakago, seo ke se kganyogago le seo ke se dumago?" Ka fao re swanetše go ipeakanya mme boutele baemedi. Go bouta ke mokgwa wa go bontšha seo o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago.
Potšišo yeo e latelago ke gore, "Re bouta bjang? Tselatshepetšo ke e fe?" Karabo e ya ka bogolo bja sehlopha le gore ke baemedi ba ba kae bao batho ba ratago go ba kgetha. Ge sehlopha e le se sennyane mme batho ba rata go kgetha moemedi o tee fela, ba ka kgetha go bontšha kgetho ya bona ka go emišetša motho yo ba ratago go mo kgetha matsogo.
Ka go karata yeo e latelago re tla lebelela boemedi, tšewo ya diphetho le go bouta ka dintlha tšeo di tseneletšego. Dula le rena!
Karata ya Z ya 2:, Boemedi, tšewo ya diphetho le go bouta
Mehuta yeo e fapanego ya temokrasi
Mohuta wa A: Temokrasi thwii
Mo go mohuta wo wa temokrasi, ke batho ba mmalwa fela. Ga re re, go fa mohlala, bobedi bja lena le rata go dira sephetho, go swana le: "Re ile go dira eng ka Mokibelo?" sephetho se ama bobedi bja lena e bile le rata go tšea karolo ka bobedi bja lena ka go tselatshepetšo ya go dira sephetho. Go bohlokwa go tšea nako ya lena go senka ka botlalo dikgopolo tša lena ka moka. Batho ba rata go dira se ka lebelo le legolo, mme ba fetša ba dira seo ba bego ba se ba ikemišetša go se dira.
Mohuta wa B: temokrasi yeo e sego thwii: temokrasi ya boemedi le botšeakarolo
Mo mohuteng wo ga ntši go na le batho ba ba ntši bao ba ratago go tsea karolo ka go tiragatšo ya diphetho. Go dira se gore se be bofefo, diphetho di tšewa ke baemedi bao ba kgethilwego legatong la bona. Seo se bitšwa botšeakarolo bjo e sego bja thwii goba temokrasi yeo e sego thwii. Temokrasi yeo e sego thwii e ka ba ya botšeakarolo goba boemedi.
Go fihla fa, re lebeletše mekgwa ye bonolo ya go kwešiša gore temokrasi ke eng. Re go bontšitše gore ditokelo tša botho di re dumelela go tšea karolo ka go ditseladitshepetšo tšeo ka tšona go dirwago diphetho. Re boletše gape gore ge o tšea karolo ka go dira diphetho, o šomiša baemedi go dira diphetho legatong la gago.
Wena le moemedi wa gago
Ge o kgetha moemedi go dira diphetho legatong la gago , o swanetše go netefatša gore wena le moemedi wa gago le kwešiša mohuta wa tswalano yeo e tla bago gona magareng ga lena. O swanetše go botšiša dipotšiša tšeo di tseneletšego ka ga tswalano, mme dipotšišo tše di swanetše go fetolwa ka botshepegi bjo bo lego pepeneneng.
Wena le moemedi wa gago le swanetše bobedi bja lena le kwešiše mme le kwane ka seo se tlago diragala ge yo mongwe wa lena a sa fihlelele tshepišo ya gagwe goba kwano. O swanetše go tseba gore go tla direga eng ge moemedi wagago a sa dire seo o mo kgopetšego go se dira, goba a sa se dire ka tshwanelo. O ka lokiša merero ye ka moka ka go latela magato a tshelelago a tselatshepetšo go fihla sephethong ka mokgwa wa temokrasi yeo re boletšego ka yona ka go Karata ya 1.
Ke ka lebaka la eng re nyaka boemedi?
A re ahlaahle kakanyo ya motheo ya boemedi. Nagana ge o le yo mongwe wa batho ba ba bantši bao ba angwago ke sephetho seo se swanetšego go tšewa. O bapetše kalenaneo lagago go e itokišetša go tšea karolo: O tseba seo o se hlokago, o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago.
Fela ge ka moka ga lena le ka leka go tšea sephetho, go tla le tšea nako ye telelele. Tselatshepetšo e tla šarakana, mohlomongwe ya ba ya tšwa taolong. Ge go le bjalo, le dira eng? Le leka go e dira bonolo. Le tšea sephetho sa go kgetha motho goba sehlopha seo se tla emelago selo seo o se hlokago, o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago.
Boemedi bo akaretša eng?
Bjale o swanetše go nagane: O lebeletše eng go motho goba sehlopha seo se go emetšego? Bjale, naa motho goba sehlopha seo se go emetšego se tla tseba bjang ka seo o se hlokago goba o se nyakago ka moso, beke yeo e tlago goba ngwaga wo o tlago?
Go tšwa go se, re ka bona gore dilo tše dingwe di swanetše go dirwa.
O swanetše go hwetša motho goba sehlopha seo se swanetšego go go emela.
Mahlakore ka moka (wena le moemedi) le tla swanelwa ke go kwana ka mokgwa wo le tlang go netefatša gore ditetelo tša mahlakore ka bobedi di a fihlelelwa.
Le tla swanelwa gape ke go tšea sephetho ka ga mokgwa wo le tlang go hlahloba le go sekaseka tiragatšo ya motho goba sehlopha seo le se kgethilego.
Ka fao, le thoma ka go fa moemedi wa lena maatla a go tšea diphetho legatong la lena. Seo se bitšwa boromiwa. Fela le swanetše go kwana ka mokgwa wo le tlang go tšwela pele go netefatša gore moemedi wa lena o šomiša boromiwa ka tshwanelo, ka moo le letetšego gore a šome ka gona.
Se se ra gore le swanetše go tseba sengwe ka ga mehuta yeo e fapanego ya boemedi. Re tla bolela ka mehuta ye mebedi: temokrasi ya boemedi le ya botšeakarolo.
Phapano magareng ga ya boemedi le ya botšeakarolo.
Mo setswalleng sa boemedi bja temokrasi ya botšeakarolo. Kwano magareng ga mahlakore a mabedi a ka sebopego se:
Re go fa maatla go tšea sephetho legatong la rena. Sephetho sa gago se tla re ama thwii, fela re kgolwa gore o a tshepagala mme re tshepa gore o ka se tšee diphetho tšeo di tlang go re gobatša. Re letetše gore o ikopanye le rena nako le nako ge o swanetše go tšea sephetho seo se re amago. Ge re sa kgotsofale ka sephetho seo o se tšerego mo legatong la rena, re ka ikgethela go fa yo mongwe maatla ao."
Se se bohlokwa mo go boromiwa bjo ke eng? Ke gore maitshwaro a moemedi a letšatši ka letšatši a adilwe gabotse. Ka go temokrasi ya botšeakarolo, baemedi ba šoma kgauswi le batho bao ba ba emelago ge ba dira diphetho tša letšatši ka letšatši.
Ka go temokrasi ya boemedi kwano magareng ga mahlakore a mabedi a ka sebopego se:
Re go fa maatla go tšea sephetho legatong la rena. Sephetho sa gago se tla re ama thwii, fela re kgolwa gore o a tshepagala mme re tshepa gore o ka se tšee diphetho tšeo di tlang go re gobatša. Re letetše gore o ikopanye le rena mengwageng ye mengwe le ye mengwe ye mebedi. Mo nakong ye, ge re se ra kgotsofatšwa ke diphetho tšeo o bego o di tšea legatong la rena, re tla ikgethela go fa yo mongwe maatla ao."."
Mo mabakeng a, batho bao ba emetšwego ga ba tšee karolo thwii ka ga diphetho tšeo di dirwago letšatši ka letšatši. Ka go boemedi bjo bo bjalo, boromiwa bo mpshafatšwa mo ngwageng wo mongwe le wo mongwe wa bobedi. Fela nako e ka no ba e kopana goba e telele ka mo mahlakore a mabedi a ka kganyogago ka gona.
Ke eng seo se swanetšego go akaretšwa ka go boromiwa?
Boromiwa bjo bobedi bja bjona bo bonolo kudu, mme bobedi bja bjona bo bolela ka tshepo le botshepegi. Bobedi bja bjona bo bontšha tlhompho ya kganyogo ya batho ya go dira sephetho ka ga seo se diragalago ka ga bona le setšhaba sa bona.
Boromiwa bo swanetše go bontšha ka kwešišagalo seo se tla diregago ge dilo di sa sepele ka mo go beakantšwego.
Boromiwa bo swanetše go hlaloša ka moo mahlakore a mabedi a swanetšego go netefatša gore ditlhokego, dinyakwa, dikganyogo le ditumo tša mahlakore ka moka di ka fihlelelwago ka gona ka moso, ge ba ntše ba fetoga e bile ba tšweletšwa. Se ke morero wo o se nago magomo! Fela o beilwe godimo ga kwešišo ya gore batho ba ka tšea sephetho ka ga seo se diragalago ka ga bona. Re na le maikarabelo a go šireletša tokelo ye.
Re tshepa gore ga bjale o tseba go tlala seatla ka ga mehuta ya go fapana ya temokrasi le mehuta yeo e fapanego ya boemedi. Re tshepa gape le gore o kwešiša gore temokrasi e ra gore re swanetše go tseba seo se diregago mo lefaseng la rena. Temokrasi ga e re fela go bouta. E swanetše go ba seo se fetago go bouta.
Re swanetše go bea leihlo seo se diregago, go šetša seo baemedi ba rena ba se dirago. Re swanetše go ithweša le go rweša baemedi ba rena maikarabelo.
Morago ga nako ye e itšeng re swanetše go senka leswa boromiwa bjo re bo fago baemedi ba rena, mme ra tšea sephetho ge e le gore re tla bo mpshafatša.
Re go dirile gore o nagane? Ema fela moo mme o emele seo se tlago latela!
Karata ya Z ya 3: Dipolotiki le dikgetho
Bjalo ka ge o bone, go hlama tselatshepetšo ya botšeasephetho bja temokrasi ga go bothata kudu. Fela ge bjale o leka go diragatša tselatshepetšo, dilo tše dingwe tše kgolo di thoma go tsena ka gare. Mo ke mo go thomago go thatafala!
A re etele tselatshepetšo:
Tshepetšo ya Tšeo ya sephetho bakeng sa Temokrasi
Legato la 1: Ge o angwa ke sephetho seo se ilego go dirwa, o tseba seo o se hlokago, seo o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago.
Step 2: O na le maikarabelo a go bolela le go sedimoša ka ga seo o se hlokago, seo o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago go batho ba bangwe bao le bona ba angwago ke sephetho seo se ilego go dirwa.
Legato la 3: Batho ka moka bao ba angwago ke sephetho ba swanetše go lebelela le go hlahloba dikganyogo, dinyakwa, dikganyogo le ditumo tšeo ba di bontšhitšego. Mme mmogo le ka fetleka ditsela le dikgonagalo KA MOKA.
Legato la 4: Bjale le ka tšea sephetho ka ga seo le ilego go se dira. Ka a mangwe mantšu, o tšea sephetho ka tsela ya tiragatšo.
Legato la 5: Ka moka ga lena le kwana ka tsela ya tiragatšo. Le itšeela tsela ya tiragatšo.
Legato la 6: Mafelelong le a diragatša. Le dira seo le kwanego go se dira.
Boela morago go legato la pele nako ye nngwe le ye nngwe ge dikganyogo, dinyakwa, dikganyogo le ditumo tša lena di fetoga!
Legato la mathomo ka go tselatshepetšo le kwagala le le bonolo go fihlela o ema o nagana ka lona. Go ithuta "go ipolediša" gore o tsebe ka nnete seo o se hlokago, o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago go na le mohola. Fela, ke wena ka bowena fela. Nagana ka seo se diregago ge e sa hlwele e le wena o nnoši. Seo e ka ba go namela thaba!
Seo re se hlalošago ke gore ge e le gore re rata ge temokrasi ya rena e ka šoma, re swanetše go amogela gore ka moka ga rena re na le maikarabelo a go tšea taolo ya go itaola ka borena. Mme re swanetše go diragatša maikarabelo ao.
Motho yo mongwe le yo mongwe ke kalenaneo lamotheo wa kago ya setšhaba
Setho se sennyane sa sebopego sa leago ke motho. Nagana ka motho bjalo ka setena mo moagong wo mogolo wo o agilwego ka bokgabo bjo bogolo. Setena se se dira sebopego go tee le tše dingwe mme mafelelong di dira leboto. Ntle le leboto le go ka se be le moago. Ka a mangwe mantšu, re hlaloša gore motho o tee ke setho sa kago se bohlokwa ka gare ga setšhaba.
Ke eng gape seo se bopago setšhaba? Re leka go araba potšišo ye ka go lebelela pele "ditho" tša setšhaba. Tšona di bitšwa "ditho tša leago".
Ditho tša leago
Batho ba a kopana mme ba dira bobedi bja ditho tše pedi tša balekani – bagwera, go fa mohlala. Mme ba bopa malapa – mehuta ka moka ya malapa. Bjale malapa a bopa mekgatlo mme mekgatlo a bopa ditšhaba. E tšwela pele bjalo go fihlela re e ba le dinaga le dikontinente! Seo se thoma ka motho o tee, mme ge batho mo setšhabeng ba se na lethabo, goba ba sa lemoge mohola wa bona mo seswantšhong se segolo, lefase le ka fetoga lefelo leo le se nago lethabo kudu!
Kgobokano (dihlopha)
Le ge re le motho ka o tee ka o tee, re phela ka seboka, goba sehlopha. O kwele ka sekapolelo seo se rego, "Ga go motho yo e lego sehlakahlaka". EE, ke nnete ga go motho yo e lego sehlahlaka. Le ge o dira dilo ka bowena, o swanetše go ela hloko batho ba bagwe. O ka nna wa šaetša koša goba wa otlela ka lehlakoreng leo e sego lona, fela o ka letela gore batho ba be kgahlanong le seo, mme o ka nna wa tsena mathateng le molao. Seo se bontšha gore bjalo ka motho, o sale kalenaneo lasehlopha.
Ga re tlogele go nagana ka legato la 2 mo tselatshepetšong. O swanetše go bolela ka seo o se hlokago, seo o se nyakago, seo o se kganyogago le seo o se dumago. Bjale go tla legato la 3 le la 4. Ke eng seo o swanetšego go se kwešiša gore o fete magato a ka katlego?
Mohlomongwe o lemogile gore nakong ye nngwe ge o le ka gare ga sehlopha, mme o rata go ntšha maikutlo a gago (e ka ba ka seo o se hlokago goba o se nyakago), go ba bothata gore o tšeelwe hlogong. Mohlomongwe o tšwa ka gare ga seemo se o ikwa gore "merero" ya gago ga se ya elwa šedi. Mo mabakeng a go direga eng?
Mo ke mo re lebelelago dipolotiki le maatla.
Motho yo mongwe le yo mongwe o na le maatla. Se e ka ba lefoko le bonolo fela le bohlokwa. Motho yo mongwe le yo mongwe o na le maatla. Re na le maatla ka gobane re a phela, le gona re ka ikgethela go ya ka mabaka a mantši ao re na lego le wona. Bjalo ka motho, o ka ikgethela go swarelela go maatla a gago. O ka nna wa ikgethela go fa motho yo mongwe goba sehlopha sa batho maatla a gago. O ka ba fa maatla a gago go a šomišalegatong la gago goba go a šomiša ga mmogo le wena.
Go kgoboketša maatla a motho yo mongwe le yo mongwe
Go aga dihlopha tša leago goba diboka go ama "kgoboketšo ya maatla a motho yo mongwele yo mongwe". Ge batho ba "kgoboketša" selo, ba kopantšha seo ba nago le sona mmogo mme ba se šomiša mmogo gore ba fihlelele katlego yeo e itšeng. Seo ke se batho ba se dirago ge ba le kalenaneo lasetokofele goba sehlopha sa polokelo – ba kgoboketša tšhelete ya bona. Re dira selo seo se swanago le seo ka gore re lemogile gore bontši bo phala botee.
Ge re rata go kgoboketša maatla a motho yo mongwele yo mongwe ka katlego, re swanetše go nyaka batho ba bangwe bao ba šetšego ba na le ditlhokwa le dinyakwa, dikganyogo le ditumo tšeo di swanago le tša gago. Tsela ye nngwe ke go netefatša gore batho ba bangwe ba rata le go hloka seo re se dirago. Ka fao, o swanetše go fetola dikganyogo le dinyakwa tša gago, ge o rata go gore batho ba bangwe le bona ba fetole dinyakwa le ditlhokwa tša bona. Se ke selo seo se amogelegago ka go temokrasi.
Go na le tsela ya bobedi. O ka leka go gapeletša batho go fetola ditlhokwa le dinyakwa tša bona; o ka šomiša matshošetši; mereo le go tsenya letšhogo.
Ditho tša maatla
O ka kgetha tsela ya mathomo goba ya bobedi, fela se o se dirago ke go hlama setswalle seo se botšwago setho sa maatla. Sehlopha sa kgwele ya diatla ke setho sa maatla seo se bopšwago ke batho bao ba nago le kgahlego yeo e swanagao ya kgwele ya diatla. Mokgatlo wa bašomi ke setho sa maatla seo se bopšwago ke batho bao ba ratago go mekamekana le merero ya tša mešomo ka seboka. Mekgatlo ya dipolotiki le yona ke ditho tša maatla. Maloko a mekgatlo ya dipolotiki ga ntši ba na le dikakanyo le mekgwatshepetšo yeo e swanago.
Tšhomišo le kabelano ya maatla e bitšwa "polotiki".
Ditho tša maatla di ka bontšha boikgethelo bja tšona ka seboka. Ka mantšu a mangwe, ba ka bouta ka seboka. Ba ka šoma mmogo go fihlelela maikemišetšo a bona bjalo ka seboka. Rena batho ba Afrika Borwa re setho sa maatla. Go na le dilo tše di ntši tšeo di re kopanyago. Molaotheo o bolela ka selo se tee seo se re kopanyago. O re, "Rena batho ba Afrika Borwa, re kgolwa gore Afrika Borwa ke ya batho bohle bao ba dulago ka go yona, ba KOPANE ka mehuta yeo e fapanego."
Dikgetho le maatla
Ditho tša maatla di angwa bjang ke go bouta le dikgetho? O swanetše go ba o kwele batho bare dikgetho ke kokwane ya temokrasi. Seo ga botsebotse se ra eng? A re bone:
Re boletše gore ditho tša leago di bopšwa ke batho. Motho yo mongwe le yo mongwe ka gare ga setho o na le ditlhokwa le dinyakwa. Ge go na le batho ba ba ntši ka gare ga setho sa leago, ba tšea karolo ka go tšewo ya diphetho ka go šomiša boemedi.
Re boletše gape gore legato le lengwe ka go tselatshepetšo ya temokrasi e ama go tšea sephetho ka ga tsela ya tiragatšo. (Seo se diragala ka go legato la 4.) Batho ba swanetše go kwana gape le ka mokgwa woo ba tlago bontšha boikgethelo bja bona. Ge le kgetha go šomiša boemedi go tšea diphetho legatong la lena, le fa moemedi maatla a lena. Moemedi a ka šomiša maatla ao, e lego a lena, sa mathomo, ka ga lena goba mmogo le lena. Seo ke boikgethelo bja lena.
Ke dilo tše ntši tšeo di amegago mo, mme o swanetše go ba le taolo ya seo. Go seo o tla nyaka mananeo le tshepetšo.
Mananeo a dikgetho
Ge batho ba bontšha boikgethelo ka ga diphetho tšeo di tlago ama setho sa maatla se segolo goba seo se sego bonolo, ba nyaka mananeo a dikgetho go ba thuša go laola tsela yeo ka yona ba bontšhago boikgethelo bja bona.
Go fa mohlala, le ka kwana gore yo mongwe le yo mongwe o tla dumela sephetho seo se hwetšago diboutu tše ntši. Seo se bitšwa lenaneo la bontši, ka gobane sephetho se dirilwe ke bontši bja batho. Batho bao ba boutetšego se sengwe seo se fapanego, ba swanetše go amogela seo bontši bo tšerego sephetho ka sona. Ge le kwana go dira ka mokgwa wo mongwe, gona lenaneo le bitšwa lenaneo la bonnyane. Le ka ba gape le lenaneo la thušano mo sephetho sa bontšhi se amogelwago, fela ditlhokwa le dinyakwa tša bonnyane le tšona di elwa hloko account.
Ge le kgetha moemedi, le ka kwana gore motho yo a hwetšago diboutu tše ntši ke yena a fenyago. Lenaneo le le bitšwa mofenyi o tšea ka moka goba lenaneo la yo a tshelago-mothalo-pelethe. Seo ke lenaneo la bontši. Motho yo a hwetšago diboutu tše ntši e ba yena moemedi mme o hwetša boromiwa go tšwa go bontši.
Dihlopha tša diboka tše dingwe ga di rate lenaneo le. Batho ba ka gare ga diboka tše ba lemoga gore go na le ditlhokwa le dinyakwa tše di ntši tšeo di fapanego magareng ga bona. Ba nyaka go hwetša tsela ya go swarelela go seo ba lego sona. Ba ka šomiša lenaneo leo le bitšwago boemedi bja tekatekanyo.
Mo lebakeng le o swanetše go hwetša pele gore ke baemedi ba ba kae bao le nyakago gore ba emele seboka. Bjale le hwetša gore ke batho ba ba kae bao ba nyakago selo se, le bao ba nyakago sela, ke ba ba kae bao ba nyakago se sengwe seo se fapanego, bjalo bjalo. Le arola seboka ka dihlopha tše, mme le šoma tekatekanyo ya dihlopha ka gare ga seboka ka kakaretšo. Go fa mohlala:
Palomoka ya seboka = 100%
Bao ba nyakago X = 50%
Bao ba nyakago Y = 30%
Bao ba nyakago Z = 20%
Bjale le šoma gore sehlopha se sengwe le se sengwe se tla nyaka baemedi ba abakae. Sehlopha seo se nyakago X se tla hwetša 50% ya baemedi. Sehlopha seo se nyakago Y se tla hwetša 30% ya baemedi, mme Sehlopha seo se nyakago Z se tla hwetša 20% ya baemedi. Ka mantšu a mangwe, setho sa maatla go di feta, se hwetša boemedi bjo bo ntši. Setho sa maatla a mannyane se hwetša boemedi bjo bo nnyane.
Boemedi bja tekatekanyo bo akaretša pharologano.
Ga se ra tšwa re bolela ka mehola le mathata a mananeo a, fela re kgolwa gore re boletše mo go lekanego gore o ka bona ka moo go bontšha boikgethelo bja motho bo lego bohlokwa ka gona. Boutu ya gago e bohlokwa! O ka e dira ye bohlokwa ka go tšea kalenaneo latiragatšo.
Tselatshepetšo ya dikgetho
Ge le kwano ka lenaneo, le swanetše go kgetha yo a swanetšego go diragatša taolo ya lenaneo – malokwana. Fela le swanetše go hlama tselatshepetšo. Mohlala:
Le nyaka tselatshepetšo ya go šoma bogolo bja sehlopha sa batho bao ba tlago angwa ke sephetho. Ke bo mang? Ba hwetšagala kae? Le ba hwetša bjang?
Le nyaka tselatshepetšo gore batho ba bolele gore ba a amega.
Go nyakega tselatshepetšo yeo e hlalošago ka kwešišagalo mokgwa wo ka wona le tlago bontšha boikgethelo, gore le tla bala bjang boikgethelo le ka mokgwa wo le tlago tšea sephetho ka ga seo dipalo di se hlalošago.
Le nyaka tselatshepetšo gore le tle le kgone go tsebiša batho ka ga dipoelo.
Ka mono Afrika Borwa, dikgetho tša bosetšhaba, profense le tša selegae di sepetšwa ke Khomišene yeo e Ikemetšego ya Dikgetho. Khomišene yeo e Ikemetšego ya Dikgetho e šoma bjalo ka malokwane go batho goba mekgatlo ya dipolotiki tšeo di phadišanago ka go dikgetho. Khomišene yeo e Ikemetšego ya Dikgetho e bea tselatšhepetšo go thuša naga ka moka go khatha tema ka go kgetha baemedi. Khomišene yeo e Ikemetšego ya Dikgetho e ngwadiša mekgatlo ya dipolotiki mme e netefatša gore mokgatlo wo mongwe le wo mongwe o na le leswao leo o lemogwago ka lona. Khomišene yeo e Ikemetšego ya Dikgetho e ngwadiša gape le batho ba nyakago go tsenela phadišano ka go dikgetho. Batho bao re ba bitša dikhantiteiti. Khomišene yeo e Ikemetšego ya Dikgetho ga e tšee sephetho ka ga lenaneo la go kgetha. Yona e diragatša taolo ya lenaneo ge fela le hlamilwe.
Ka go karata ya mafelelo yeo e latelago re tla lebelela mmušo wa selegae le ka mokgwa wo temokrasi ya botšeakarolo e šomago ka mono Afrika Borwa. Dula le rena ka go kalenaneo lamafelelo!
Karata ya Z ya 4: Dikgetho tša mmušo wa selegae
Ka go karata ye re lebelela Afrika Borwa bjalo ka setho sa leago. Kudu re tla lebelela mmušo wa selegae wa Afrika Borwa.
Ka mono Afrika Borwa re arogantše mmušo wa rena ka dikgao a mararo – bosetšhaba, profense le selegae. Dikgao tše di golagane (lebelela seswantšho). Sekgao se sengwe le se sengwe se na le maikarabelo a sona goba mediro ya sona. Maikarabelo a mangwe a kopanetše magareng ga bosetšhaba le profense, a mangwe a kopanetšwe magareng ga profense le mmušo wa selegae. Go na le mešomo ye mengwe yeo e kopanetšwego ke dikgao ka moka. Tokelo ya go phela e šireleditšwe ke dikgao ka moka. Setswalle magareng ga dikgao tša mmušo se bitšwa tšhomommogo. Ga go na sekgao seo se lego bohlokwa go feta se sengwe. Ga mmogo di netefatša gore Afrika Borwa ke temokrasi yeo e tiilego yeo e nago le bophelo. Sekgao se sengwe le se sengwe se na le karolo yeo e ikgethang yeo se e bapalago.
Seswantšho:
Ka go dikgao tša bosetšhaba le profense temokrasi ya rena e na le boemedi. Re kgetha baemedi ba rena (go tšwa go ye nngwe ya mekgatlo ya sepolotiki) go dira diphetho tšeo di re amago. Re na le sekgoba sa gore ka morago ga mengwaga ye mehlano re lebelele gape boromiwa bjo.
Mo mmušong wa selegae, re na le temokrasi ya botšeakarolo,. Go na le mekgwa ye mentši go netefatša gore moemedi wa lena wa ka go mmušo wa selegae o šoma le lena mo tselatshepetšong ka moka ya go dira diphetho. Mokgwa wa rena wa go tšea karolo ka go go dira diphetho o na le khuetšo ye kgolo ka go mokgwa wo re itemogelago maphelo a rena.
Re na le batho bao ba ka bago dimilione tše 45 bao ba dulago ka mono Afrika Borwa. Re ka se tšee karolo thwii ka moka ga rena ka go dira diphetho ka go bosetšhaba le tšona diprofense. Ka go dikgao tše tša mušo, boikgethelo bja rena bjo bo kaone ke gore re tšee karolo ka boemedi. Ka go mmušo wa selegae temokrasi ya rena e na le botseakarolo bjo bogolo. Ke ka lebaka la eng re swanetše go tšea karolo ka go mmušo wa selegae? Ke ka lebaka la eng re swanetše go tshwenyega?
Maikarabelo a mmušo wa selegae
Mmušo wa selegae o na le maikarabelo a kabelo ya ditirelo ka go setšhaba sa selegae. Seo se ra gore mmušo wa selegae o swanetše go netefatša gore batho mo setšhabeng sa selegae ba na le ditirelo tša motheo.
Mmušo wa selegae o na le o bopšwa ke mebasepala. Mmasepala o laolwa ke khansele. Khansele e dirwa ke bakhanselara bao ba kgethilwego le bahlankedi ba bangwe bao ba kopanago go ahlaahla dipeakanyo tša kabelo ya ditrelo mo lefelong la bona. Bakhanselara ba dira melaotshepetšo le dipeakanyo tša kabelo ya ditirelo. Bahlankedi ba swanetše go fa batho ditirelo tšeo. Go na le mehuta yeo e fapanego ya bahlankedi. E ka ba baoki ditliliniking, diakhaontente, bangwaledi, ditlelereke, bathothatšhila bjalo bjalo. Bakhanselara ba a kgethwa (ke baemedi ba batho). Bahlankedi ba šomela khansele. Ba a thwalwa, bjalo ka mošomi yo mongwe le yo mongwe.
Ke di fe ditirelo tša motheo tšeo mebušo ya selegae e swanetšego go fana ka tšona? Mehlala ye mengwe ke yeo:
Meetse le mohlagase
Tlhokomelo le kago ya ditsela tša mmasepala
Taolo ya ditirelo tsa dinamelwa tša mmasepala
Tshepetšo ya ditirelo tša maphelo tša mmasepala
Tlhokomelo ya diteišene tša mollo, mebaraka, maselagapane, le mabitla
Kgodišo ya boeti
Ge o nagana ka ye nngwe le ye nngwe ya ditirelo tše, o tla bona gore maikemišetšo a mmušo wa selegae ke go fa ditirelo tšeo ka tšona re tla bago le bophelo bo bo botse re thabile.
Temokrasi ya botšeakarolo ka go mmušo wa selegae
Ka lebaka la gore re ka se tšee karolo thwii ka moka ga rena go dira diphetho tšeo di re amago, re kgetha baemedi go dira seo ka go dikgao ka moka tša mmušo. Ka go mmušo wa selegae, baemedi ba rena ke batho bao re ba bitšago dikhanselara. Batho ba le bahlankedi ba masepala ba šoma le rena gore ba kgotsofatše dinyakwa tša rena tša motheo.
Ka mono Afrika Borwa re kwešiša gore mebušo ya rena ya selegae ke yona e diragatšago temokrasi ya botšeakarolo. O ka kwešiša gore ke ka lebaka la eng. Mmušo wa selegae o na le maikarabelo a merero yeo e re amago mehla le mehla. Merero ye re e bitša borotho le potoro.
Seo se šoma bjang? Gopola ka ditho tša leago tšeo di bopago mmasepala. Batho, bobedi goba balekane, malapa, mekgatlo le setšhaba. Setšhaba se beakantšwe ka diwate. Ka mono Afrika Borwa diwate di kopantšwe go bopa dilete. Ditoropo tše kgolo di bitšwa Mebasepala ya Metropolithene (Metro). Di na le palo ye kgolo ya diwate, fela ga di na dilete.
Naa o tšea karolo bjang ka go mmušo wa selegae?
Batho ba bangwe bao ba dulago ka mo Afrika Borwa ba na le tokelo ya go bouta mme ba bangwe ga ba na yona. Ge o bouta, o kgatha tema ka go mmušo fela le ge o sa kgone go bouta, o ka nna wa kgatha tema. Seo se hlaloša gore le ge o ka se boute, o sa ntše o na le maikarabelo go netefatša gore bao ba kgonago go bouta ba tseba ditlhokwa, dinyakwa , dikganyogo le ditumo tša gago. Se se bohlokwa ka gobane kgetho yeo ba e dirago e a go ama. Ka lebaka leo o swanetše go hwetša tsela ya go netefatša gore ditlhokwa le dinyakwa tša gago di elwa hloko. O swanetše go bapala karolo go netefatša gore seemo sa naga ka bophara se dumelela motho yo mongwe le yo mongwe go ntšha maikutlo a bona ba lokologile.
Temokrasi ga e eme ge batho ba feditše go bouta. Re swanetše go dula re tšea diphetho ka ga dinyakwa tša rena le gore naa di a fihlelelwa. Mo mmušong wa selegae, kakanyo ya temokrasi ya botšeakarolo ke gore o ka ba kalenaneo latselatshepetšo go tšea sephetho sa gore ke eng seo se tlago dirwa, kae le gona bjang.
Naa o dira seo? Goba o file motho yo mongwe yo o sa mo tsebego maatla a gago? Ge e le gore o dirile seo, re tshepa gore dikgatatelano tše di go hlohleleditše gore o nagane ka ditiro tša gagao le meputso ya tšona.
Ge o bouta, o dira leswao la gago. O dira gore lentšu la gago le elwe hloko! Boutu ya gago e fa mokgatlo wa boemedi boromiwa bja go dira diphetho ka ga merero ye bohlokwa.
Naa o ka dira eng go tšea karolo?
Ngwadiša bjalo ka mobouti. Netefatša gore leina la gago le ka gare ga Lenaneo laBabouti. Seo ke tsela ya go ba kalenaneo latselatshepetšo ya go tšea diphetho tšeo di amago bophelo bja gago gona bjale le ka moso.
Mekgwa yeo re e tšeago re sa le ba ba nnyane e ya le rena go fihla bogolong bja rena. Ngwadiša mme o boute gona bjale gore o be le bonnete bja gore ka moso ge o godile, Afrika Borwa e tla ba temokrasi yeo e tiilego le go feta.
Ge o dula o butše mahlo, o šetša mme o amega, o hwetša toka ya go botšiša se: "Ke be ke le kae ge sephetho seo se dirwa?"
E ba le mahlahla a go diragatša!
Re leboga nako yeo re bilego le wena ka yona! Afrika Borwa ke ya gago le wena! Dira bjalo ka ge o tseba seo!
